Tuyến đường sắt Ðà Nẵng-Hội An

[sakuraluu]

Sau khi tham khảo một loạt các tài liệu, kể cả cuốn "120 năm lịch sử Đường sắt Việt nam" nhưng cũng không thấy dòng chữ nào nhắc đến tuyến đường sắt này. Nhưng tham khảo tài liệu "an ninh thiết lộ" do tác giả Nguyễn Đức Phương đăng tải trên 1 số trang web mình thấy có nhắc đến đoạn đường sắt này.

Một công trình đường sắt địa phương cũng cần được nhắc đến ở đây là tuyến Ðà Nẵng-Hội An mà người Pháp đặt tên là Tramway de L'Ilôt de l'Observatoire à Faifo (10). Sau khi quân Pháp chiếm Ðà Nẵng (1888), Hội An vẫn còn là một trung tâm thương mại quốc tế của xứ Ðàng Trong. Con đường chuyển vận hàng hóa thuận tiện nhất giữa Ðà Nẵng và Hội An là sông Cổ Cò. Sau năm 1891, do lũ lụt, thủy lộ này không còn được thuận tiện như xưa trong khi Pháp lại thiếu phương tiện để nạo vét. Do đó, nhiều doanh nhân Pháp tại Ðà Nẵng đã đề nghị chánh quyền thuộc địa thiết lập đường xe lửa nối liền Ðà Nẵng với Hội An để thay thế cho đường thủy.

Ngày 9/10/1905, tuyến xe lửa khổ 0.6 m được khánh thành, bắt đầu từ đảo Cô (Ilôt de l'Oservatoire), chạy dọc theo hữu ngạn sông Hàn, băng qua vùng đất cát Ngũ Hành Sơn để đi vào Hội An.

Tuyến đường này có 6 nhà ga là
1. Observatoire,
2. Tiên Sa
3. Concession Guérin
4. Cổ Mân
5. Tourane Mỹ Khê
6. Tourane Fleuve.

Mỗi ngày có 3 chuyến tàu gồm hai chuyến buổi sáng và một chuyến buổi chiều. Khoảng năm 1916, một phần do số lượng hành khách và hàng hóa chuyên chở giảm đi vì trung tâm thương mại chuyển ra thành phố Ðà Nẵng đã bắt đầu phát triển; phần khác do đường rày thường bị cát vùi lấp, việc khai thác không còn lợi nhuận về thương mại nên người Pháp dẹp bỏ. Tài sản của công ty xe lửa được đem phát mãi năm 1917.

Thông tin và hình ảnh về tuyến đường sắt này dường như đã bị lãng quên, bạn nào có thêm thông tin và hình ảnh thì upload vào topic này nhé, chúng ta cùng bắt tay để "khôi phục" thông tin về tuyến đường sắt này.

[sakuraluu]

Một tài liệu nhỏ có nhắc đến tuyến đường sắt này
http://www.art2all.net/tho/tho_vha/lichsudanang/tamanhdautien.html

Qua đầu thế kỷ 20, khi người Pháp thủ đắc Đà Nẵng và dùng hòn Mồ Côi làm trạm khởi hành của tuyến đường sắt nối liền nơi này với Hội An, thì con đường lại được mở rộng, qui mô và kiên cố hơn, làm cho người ta khó nhận diện đâu là hòn Mồ Côi xưa kia nữa, Người Pháp gọi con đường sắt này là Tramway de l’Îlot de l’Observatoire à Faifo, khánh thành vào năm 1905 và bải bỏ vào năm 1916, vì khai thác không có lợi.

http://www.art2all.net/tho/tho_vha/lichsudanang/tadt_im04.jpg
Bản đồ đảo Cô – Hòn Mồ Côi do H.Cosserat vẽ,
V.H.A ghi tiếng Việt

[sakuraluu]

Một tài liệu khác

Từ đường nước tới đường sắt rồi đường bộ

Những ai chưa từng sống ở Đà Nẵng-Hội An hoặc chỉ biết hai nơi này qua sách vở hay những phương tiện truyền thông khác, sẽ có một thắc mắc rất chính đáng. Ấy là: có ích lợi gì để thuyền bè phải mượn cửa Đà Nẵng , sông Hàn và sông Cổ Cò để đến Hội An, thay vì vào thẳng Hội An bằng cửa Đại Chiêm ?

Nên nhớ rằng Hội An, trung tâm mậu dịch quốc tế của xứ Đàng Trong trong các thế kỷ 17,18, nằm ngay trên con đường hàng hải quốc tế Bắc-Nam trên biển Nam Hải của thuyền buôn phương Tây, Trung Quốc và Nhật Bản. Nếu thuyền buôn từ phương Nam đến, thường là của phương Tây, họ chẳng ngần ngại gì mà không vào cửa Đại Chiêm để đến Hội An. Nhưng nếu thuyền buôn từ phương Bắc đến, số này có lẽ nhiều hơn, vì bao gồm cả phương Tây, Trung Hoa và Nhật Bản, thì dùng ngõ Đà Nẵng để đến Hội An hẳn là tiện hơn vì khỏi phải đi vòng bán đảo Tiên Sa, rút ngắn được lộ trình mà lại an toàn sóng gió.

Cho đến ngày Pháp lấy Đà Nẵng làm nhượng địa (1888), Hội An vẫn còn là một trung tâm thương mãi quan trọng, nơi tập trung các nguồn hàng đi và đến mà Đà Nẵng là cái cổng vào ra. Con đường chuyển vận thuận tiện nhất giữa Đà Nẵng và Hội An vẫn là sông Cổ Cò. Nhưng từ sau năm 1891, con đường này ngày càng trở ngại vì những trận lụt lớn đã làm cho dòng sông bị vùi lấp đáng kể, mà Pháp lại chưa có phương tiện nạo vét. Ghe thuyền không còn đi lại dễ dàng như trước trong khi nhu cầu chuyển vận hàng hóa từ Hội An ra Đà Nẵng để xuất khẩu và ngược lại , đưa hàng hóa nhập khẩu từ Đà Nẵng vào Hội An để phân phối, vẫn còn rất cần thiết. Vì sao? Vì bấy giờ người Pháp mới chân ướt chân ráo đến làm ăn ở Đà Nẵng; một mặt, cơ sở chưa có hoặc có mà chưa hoàn bị; mặt khác, manh mối lại chưa biết, chưa thông thuộc đường đi lối lại, nên họ rất cần đến sự hổ trợ của người Trung Hoa ở Hội An.

Nhu cầu khai thác kinh tế buộc người Pháp phải tìm một con đường khác. Đó là lý do hình thành con đường sắt địa phương Đà Nẵng-Hội An (không dính gì đến đường xe lửa xuyên Đông Dương, tiền thân của đường xe lửa xuyên Việt về sau.) mà người Pháp lúc bấy giờ thường gọi là Tramway de l’ Ilôt de l’Observatoire à Faifo.

Thật vậy, từ năm 1902, các doanh nhân ở Đà Nẵng như Dérobert, J.Fiard, đã đề nghị chính quyền Đông Dương thiết lập một con đường sắt Decouville nối liền Đà Nẵng- Hội An để thay thế cho sông Cổ Cò bị tắt nghẽn. Đề nghị này được Phòng Thương Mãi Đà Nẵng ủng hộ và coi đó như là giải pháp thứ hai để cải thiện giao thông giữa hai thành phố này trong trường hợp giải pháp thứ nhất, nạo vét sông Cổ Cò, không thi hành được.

Đến khoảng giữa năm 1904, sau khi không tìm ra ngân khoản để nạo vét con sông bị bồi lấp, chính phủ Đông Dương cho thực hiện con đường sắt Decouville.

Ngày 9-10-1905 , đường Tramway de l’Ilôt de l’Observatoire à Faifo được mở ra cho công chúng sử dụng. Sở dĩ người Pháp gọi thế vì con đường này phát xúất từ đảo Cô (l’Ilôt de l’Observatoire), chạy dọc theo hữu ngạn sông Hàn , băng qua vùng đất cát Ngũ Hành Sơn để vào đến Hội An. Trên đoạn đường này có 6 nhà ga
1. Observatoire
2. Tiên Sa
3.Concession Guérin
4. Cổ Mân
5. Tourane-Mỹ Khê
6. Tourane-Fleuve.

Mỗi ngày có ba chuyến đi về, gồm hai chuyến sáng và một chuyến chiều.

Đến năm 1916, một phần vì khó bảo trì, bởi đường sắt thường bị cát lấp, phần khác, số lượng hành khách và hàng hóa chuyển vận ngày một ít đi, việc khai thác không còn có lợi nữa, nên người Pháp dẹp bỏ. Tất cả đầu máy, toa tàu, đường sắt cùng các thứ linh tinh khác được đem phát mãi vào năm 1917.



Tại sao số lượng hành khách và hàng hóa giảm đi?

Như ta đã biết, con đường Tramway được lập ra nhằm thay thế sông Cổ Cò trong việc chuyển vận hàng hóa qua lại giữa hai thành phố mới (Đà Nẵng) và cũ (Hội An), vì trong bước đầu làm chủ nhượng địa, người Pháp rất cần đến sự hợp tác của Hoa kiều ở Hội An trong vai trò tập trung nguồn hàng xuất khẩu và phân phối hàng nhập khẩu. Chuyên chở hành khách chỉ là việc phụ. Với thời gian, người Pháp đã xây dựng được cơ sở vững vàng ở Đà Nẵng, thông thạo đường đi nước bước, nắm rõ tài nguyên, nên dần dần vai trò trung gian của Hoa kiều ở Hội An không còn cần thiết như trước nữa. Mặt khác, thành phố Đà Nẵng đang tỏa ra ánh sáng thịnh vượng mới, hấp dẫn dân tứ xứ, trong đó, dĩ nhiên Hoa kiều là tầng lớp bén nhạy nhất và chính họ đã giúp chuyển Hội An ra Đà Nẵng !

Con đường Tramway , hậu thân của sông Cổ Cò , trở thành mất tác dụng, không còn cần thiết nữa. Như cuốn rốn là để người mẹ nuôi dưỡng thai nhi; khi thai nhi chào đời thì cuốn rốn làm xong nhiệm vụ, cắt đi là phải. Trong một chừng mực nào đó, có thể mượn hình ảnh này để hiểu về sự tương quan giữa Hội An, Đà Nẵng qua sông Cổ Cò trong một đoạn đường dài ba thế kỷ của lịch sử phát triển phương Nam .

Cái nền của đường Tramway trở thành một hương lộ. Trước 1975, khi quân đội Đại Hàn trú đóng ở vùng này, họ đã xây dựng thành một đường tráng nhựa theo tiêu chuẩn mới, giúp đi lại giữa Hội An-Đà Nẵng rất nhanh chóng và tiện lợi.

[sakuraluu]

Những hình ảnh CÓ THỂ là của tuyến đường sắt Đà Nẵng-Hội An

http://images-00.delcampe-static.net/img_large/auction/000/082/940/456_001.jpg?v=1

http://static.panoramio.com/photos/original/10249391.jpg

http://dng.me/thuvien/hinhanh/forum/duong-san-ben-bo-song-han.jpg

Cái ảnh này chú thích là nhà ga Tourane
http://dng.me/thuvien/hinhanh/forum/Ga-Tourane-Railstation(1919-1926).jpg

http://dng.me/thuvien/hinhanh/forum/Ga-Tourane-Railstation(1919-1926)1.jpg

[DN_SE1]

Vừa rồi mình đi ngang qua đường Đống Đa Ỡ Đà Nẵng sau Ga Đà Nẵng hình như nó đang làm 1 tuyến đường nào đó thì phải theo mình nghĩ là thế có bác nào ỡ Đà Nẵng thì giả thích dùm em ???

[sakuraluu]

Trong http://www.danang.gov.vn/TabID/65/CID/626/ItemID/2520/default.aspx cũng đề cập đến đường sắt khu vực này

ĐÀ NẴNG TRỞ THÀNH 'THÀNH PHỐ NHƯỢNG ĐỊA' CỦA THỰC DÂN PHÁP

Tourane - Đà Nẵng một trung tâm kinh tế của xứ Đông Dương thuộc địa

Trên bản đồ xứ Đông Dương thuộc địa của đế quốc Pháp, thành phố Tourane (Đà Nẵng) không chỉ là đơn vị hành chính duy nhất ở Trung Kỳ hưởng chế độ nhượng địa, mà còn nổi bật lên vị trí là một trung tâm kinh tế, một thành phố cảng. Vị trí địa lý của Đà Nẵng đã chứa đựng một tiềm năng kinh tế lớn.

Nằm trên đường trạm của con đường cái quan có từ xa xưa nối liền kinh đô Huế với lãnh thổ phía Nam, giờ đây Đà Nẵng lại nằm trên con đường huyết mạch của xứ Đông Dương, giữa ngã tư con đường thuộc địa số 1 chạy dọc Bắc Nam nước ta và từ cảng lên con đường sang Lào. Việc xây dựng con đường thuộc địa vượt qua đèo Hải Vân, cũng như sau này là việc xây dựng được những tuyến đường tàu hoả xuyên lòng núi nối đường bộ từ Huế tới Đà Nẵng được coi là những thành tựu lớn của công cuộc khai thác thuộc địa.

Đến 1.5.1929, với việc hoàn thành xây dựng hàng loạt các cầu bắc qua các con sông lớn ở nam Trung Kỳ như cầu Chợ Cũ (qua sông Thu Bồn, 3.1929), cầu Cây Dừa (qua sông Cầu, 16.4.1929)...Đà Nẵng đã thông xe tới Nha Trang, cũng có nghĩa là tới cả tận Sài Gòn và hòa chung vào mạng lưới đường sá toàn Đông Dương.

Con đường hỏa xa cũng vậy, ngay từ rất sớm, với sắc luật ngày 25.12.1898 thực dân Pháp mở công trái thu hút 200 triệu Phơrăng để thực hiện dự án xây dựng đoạn đường sắt Nha Trang - Đà Nẵng - Quảng Trị. Năm 1906 tuyến Đà Nẵng - Huế hoàn thành với những thành công phi thường chui qua đèo Hải Vân và ra tới Đông Hà (Quảng Trị) năm 1908. Với sắc lệnh ngày 22.2.1931, thực dân Pháp triển khai xây dựng đoạn đường sắt dài 532 km từ Đà Nẵng tới Nha Trang, được khởi công tháng 11.1931. Đây là đoạn cuối cùng của tuyến đường sắt xuyên Việt được hoàn thành vào tháng 10.1936. Nằm trong hệ thống đường sắt xuyên Việt, nhà ga chính của Đà Nẵng (Gare de Tourane central) được xây dựng vào năm 1905 ở ngay giữa trung tâm thành phố (đường Lagtie, ngôi nhà này bị bom Đồng Minh đánh sập năm 1944). Vì nhà ga chính nằm quá xa các kho tàng nên do sức ép của giới chủ tư sản, chính quyền thành phố đã xây dựng thêm một nhà ga phụ nữa nằm ngay bờ sông Hàn với những bãi đỗ rộng rãi và kho tàng thuận lợi cho việc chuyển tải hàng hóa từ cảng Tiên Sa chuyển sang tả ngạn sông Hàn. Nhà ga này được gọi là Ga Chợ Hàn (Gare de Tourane Marché), từ 1943 chuyên chở cả hành khách.

Bước vào đầu thế kỷ này, tuy Hội An đã sa sút và Đà Nẵng ngày càng phát triển, nhưng mối quan hệ giữa hai đô thị này vẫn còn chặt chẽ, nhu cầu giao tiếp đòi hỏi sự cần thiết phải khắc phục tình trạng con sông Cổ Cò bị vùi lấp, đi lại rất khó khăn. Con sông đào Vĩnh Điện nối hai đô thị này bằng một đoạn đường dài hơn đã không thay thế được. Vào thời điểm đó, chính quyền thuộc địa đã đưa ra dự án xây dựng một tuyến đường sắt từ cảng Tiên Sa chở hàng thẳng tới Hội An dọc theo những triền cát và Ngũ Hành Sơn, hơn nữa thành phố cũng đang bành trướng dần sang hữu hạn sông Hàn.

Ngày 9.10.1905 tuyến đường xe lửa kiểu Decauville (thường gọi là Tramway de l'ilôt de l'Observatoire à Faifoo) được khai thông với 5 chặng đỗ và mỗi ngày 3 chuyến. Tuy nhiên cùng với sự sa sút không gượng dậy nổi của Hội An, sự vươn dậy của Đà Nẵng nên nhu cầu vận chuyển giữa hai đô thị này ngày một giảm sút. Hơn nữa tình trạng bị gió cát vùi lấp khiến hoạt động của tuyến đường này ngày một khó khăn và ít hiệu quả. Đến cơn bão năm Thìn (1916) thì tuyến đường này hoàn toàn bị tê liệt. Trước tình trạng ấy, khâm sứ Trung Kỳ đã ra nghị định cho phép phát mãi các thiết bị còn lại của tuyến đường sắt này vào năm 1917. Và đó cũng là thời điểm hoàn toàn chấm dứt vai trò của Hội An và khẳng định vị thế của Đà Nẵng trong đời sống kinh tế xã hội ở Quảng Nam và Trung Kỳ.

Nhờ tuyến giao thông đường bộ và đường sắt đã mở rộng mối giao lưu của Đà Nẵng trên đất liền, cũng là sự hoàn chỉnh và thúc đẩy tiềm lực và ưu thế lớn nhất của thành phố này là cảng biển.

Trong quá khứ, Đà Nẵng là một địa danh nằm bên bờ một vịnh biển cũng là một cửa sông mà địa hình tạo ra một ưu thế rất đắc dụng như sách Đại Nam nhất thống chí của triều Nguyễn đã chép: ' ấy là chỗ nước biển chứa làm một vũng lớn, nước sâu lại rộng, ngoài có các núi ngăn che, không có ba đào ồ ạt, những ghe tàu qua lại gặp gió lớn hay đậu nghỉ nơi đây ' (Quyển 5). Tài liệu của Bồ Đào Nha cũng nhận xét: 'Các tàu có trọng tải lớn không thể vào sông Hội An nên phải xuống hàng ở Đà Nẵng'. Ghi chú của Le Floch de la Carrière dưới bản đồ vẽ năm 1787 cũng cho rằng 'vịnh Đà Nẵng có thể tiếp nhận những tàu buôn lớn nhất và là hải cảng rất thuận lợi'. Cho đến năm 1887, tức là chỉ một năm trước khi Đà Nẵng trở thành nhượng địa, nên ta vẫn ghi được số liệu: năm đó có 623 chuyến tàu (xà lúp chạy hơi nước của người phương Tây và ghe thuyền của người Hoa, Việt Nam) ghé cảng Đà Nẵng (54 tàu Pháp, 2 Anh, 65 Đức, 8 Đan Mạch...) với tổng trọng tải 65.840 tấn và 719 tàu thuyền với 75.676 tấn rời Đà Nẵng. Trong năm 1886 Đà Nẵng còn xuất hàng hóa giá trị 2.708.029F, nhập 4217.142F thì qua năm 1887 xuất chỉ còn 83.960F nhưng nhập thì tăng lên 5.605.762F.

Tất cả số liệu ấy cho thấy hoạt động thương mại qua cửa biển Đà Nẵng khá sầm uất, nhưng điều đáng chú ý là lúc đó chủ yếu Đà Nẵng chỉ là điểm chuyển tải và mang tính chất tiền cảng. Hoàn toàn chưa có những cơ sở hạ tầng và thiết bị tối thiểu cho một hải cảng.

Tình trạng khai thác một cảng tự nhiên kéo dài nhờ những lợi thế về địa hình. Nhờ có hai thủy lộ nên các tàu thuyền có trọng tải 200 tấn có thể cập bến tả ngạn sông Hàn và theo một phúc trình được viết vào năm 1905 thì trong 15 năm trước đó thường xuyên các chuyến tàu của các hãng hàng hải như Đầu Ngựa hay Năm Sao (Messageres Maritimes, Charges Réunis...) đi lại trên các tuyến đường ở Đông Dương và đến Hồng Kông.

[danhbaduongsat]

Rất tiếc tuyến này đã bị phá bỏ đi quá lâu rồi, những năm 1917 thì chắc là chẳng có mấy ảnh rồi, nó không còn lại dấu tích gì như tuyến Đà lạt cả nên bây giờ chỉ còn lại trong hoài niệm thôi các bác nhỉ.

[danhbaduongsat]

Em đoán đây cũng là một trong những hình ảnh trên tuyến này ạ
http://www.vietstamp.net/forum/attachment.php?attachmentid=23228&d=1229192424